REAKSİYON HIZINA ETKİ EDEN FAKTÖRLER

Tepkime verecek taneciklerin belirli düzende , yeterli enerji ile çarpışmaları gerekir .
● Birim zamandaki çarpışma sayısını artıran etmenler tepkimeyi hızlandırır .
● Çarpışan taneciklerden aktifleşme enerjisine sahip olanların sayısını artıran
etmenler tepkimeleri hızlandırır .

Kimyasal reaksiyonlar üzerinde yapılan incelemeler , reaksiyon hızına aşağıdaki faktörlerin etki ettiğini göstermiştir ;
1) Madde cinsinin etkisi
2) Derişimin etkisi
3) Sıcaklığın etkisi
4) Temas yüzeyinin etkisi
5) Katalizörün etkisi

1) Tepkimeye Giren Maddelerin Cinsinin Etkisi :

Tepkimeye giren maddelerin kimyasal ve fiziksel yapı ve özelliklerinin tepkime hızına etkisi çok önemlidir .
Tepkimeye giren maddelerin katı , sıvı ya da gaz halinde olması tepkime hızını etkiler . Çünkü gaz tanecikleri serbest hareket ettikleri için çarpışma ihtimali daha fazladır . Bu da gaz tepkimelerinin katı ve sıvı fazdaki tepkimelere göre çok hızlı yürümesine neden olur .

C₍k₎ + O₂₍g₎ → CO₂₍g₎ Yavaş
C₍s₎ + O₂₍g₎ → CO₂₍g₎ Hızlı
C₍g₎ + O₂₍g₎ → CO₂₍g₎ Çok hızlı

Tepkimeye giren maddeler yapısında kimyasal bağ kopması ve atomların yeniden düzenlenmesi gerekiyorsa bu tür tepkimelerde kopacak ve oluşacak bağ sayısı arttıkça tepkime hızı da azalır .
a) Çok sayıda bağın koptuğu ve yerine yeni bağların oluştuğu tepkimelerin eşik enerjileri büyük olduğundan yavaş gerçekleşirler.

ÖRNEK : CH₄ ve C₂H₆ gazlarının yanma tepkimelerini inceleyelim
CH₄ + 2O₂ → CO₂ + 2H₂O


H – C – H + 2 O = O → O = C = O + 2 H – O – H


C₂H₆ + 7/2 O₂ → 2CO₂ + 3H₂O


H – C – C – H + 7/2 O = O → 2 O = C = O + 3 H – O – H


2. tepkimede daha çok bağ koptuğundan daha yavaş gerçekleşecektir .
TH 1 TH 2

b) Zıt yüklü iyonların elektriksel çekimine dayalı tepkimeler eşik enerjileri çok küçük olduğundan çok hızlı gerçekleşirler.

ÖRNEK: Ag⁺₍suda₎ + Cl⁻₍suda₎ → AgCl₍k₎

Tepkimesinde zıt yükler birbirini çok hızlı çekeceğinden tepkime çok hızlı gerçekleşir.

c) Çok sayıda taneciğin çarpışması ile gerçekleşen tepkimeler genellikle yavaş gerçekleşir.

ÖRNEK:
Cr₂O₇⁻²₍suda₎ + 6Fe⁺²₍suda₎ + 14H⁻₍suda₎ → 2Cr⁺³₍suda₎ + 6Fe⁺³₍suda₎ +7H₂O

Tepkimesinin gerçekleşebilmesi için çok sayıda çarpışmaya ihtiyaç olduğundan yavaş gerçekleşir.
Bu tepkimede çarpışması gereken taneciklerin bazılarının aynı yüklü olması da tanecikler arası itmeye sebep olacağından tepkimeyi yavaşlatır.

d) Katı fazda gerçekleşen tepkimeler yavaş ; sıvı fazdakiler katılara oranla hızlı ; gaz fazdaki tepkimeler ise en hızlıdır.

ÖRNEK: H₂₍g₎ + I₂₍g₎ → 2HI₍g₎ Hızlı
H₂₍g₎ + I₂₍k₎ → 2HI₍g₎ Yavaş

● İyon tepkimeleri , diğer tepkimelere göre daha hızlı gerçekleşmesi beklenir . Zıt yüklü iyonlar arasındaki tepkimelerin hızlı , aynı yüklü iyonlar arasındaki tepkimelerin yavaş yürümesi beklenir.