Kimyasal Denklemlerin Denkleştirilmesi

Kimyasal denklemin denkleştirilmeye başlanmadan önce reaksiyona giren ve çıkan maddelerin neler olduğu kesinlikle bilinmelidir. Bu reaktiflerin bilinmesinin yanısıra bir yolla çıkan ürünlerin neler olduğunun belirlenmesi ile mümkündür. Bazen çıkan ürünlerin neler olabileceğini daha önceki bilgilerimizi kullanarak öngörebiliriz. Bazı reaksiyonlarda elektron alış verişi söz konusudur. Bu tip reaksiyon denklemlerinin denkleştirilmesi sırasında kütle dengesinin korunmasının yanısıra yük dengesinin korunmasına da dikkat edilmelidir. Elektron alış verişinin olduğu reaksiyon denklemleri iyon denklemleri veya molekül denklemleri üzerinden denkleştirilebilirler. Aşağıda bazı tepkimelerin için molekül ve iyon denklemleri ve denkleştirilmiş halleri verilmiştir.

__________________________________________________ _____________________

CH4(g) + O2(g) ¾¾® CO2(g) + H2O(s)

CH4(g) + 2O2(g) ¾¾® CO2(g) + 2H2O(s)

__________________________________________________ _____________________

CH3COOH(aq) + Ca(OH)2(aq) ¾¾® (CH3COO)2Ca(aq) + H2O(aq)

2CH3COOH(aq) + Ca(OH)2(aq) ¾¾® (CH3COO)2Ca(aq) + 2H2O(aq)

__________________________________________________ _____________________

CH3COO-(aq) + OH-(aq) ¾¾® CH3COO-(aq) + H2O(aq)

CH3COO-(aq) + OH-(aq) ¾¾® CH3COO-(aq) + H2O(aq)

__________________________________________________ _____________________

1. Denetleme Yoluyla Denklemlerin Denkleştirilmesi

Basit denklemlerin denkleştirilmesinde denetleme yoluyla denkleştirme yolundan yararlanılır. Bu yöntem basitçe ilk bakışta denkleştirilebilecek denklemler için kullanılır. Yukarıdaki örnekler bu şekilde denkleştirilmiştir. Denklemdeki heribr türün önündeki katsayıyı kolayca tahmin edebiliriz.

Fe(k) + HCl(aq) ¾¾® FeCl2(aq) + H2(g)

Örneğinde; sağ tarafata 2 hidrojen çıkışı görülüyor. O halde HCl için 2 katsayısı kullanılırsa denklem denkleştirilmiş olur.

1. Bilinmeyen Katsayılar Metodu İle Denklemlerin Denkleştirilmesi

Daha karmaşık denklemlerin denkleştirilmesinde bu yöntemden yararlanılır. Öncelikle herbir türün önüne bir katsayı yerleştirilir. Katsayıların birbirine göre durumları saptanır ve ardından katsayılardan birine bir değer verilerek diğer katsayılar bu katsayıya bağlı olarak belirlenir.

KI + H2SO4 ¾¾® K2SO4 + I2 + H2S + H2O

Denkleminin bu yöntemi kullanarak nasıl denkleştirileceğini görelim.

a KI + b H2SO4 ¾¾® c K2SO4 + d I2 + e H2S + f H2O

(1) a = 2c
(2) a = 2d
(3) 2b = 2e + 2f veya b = e + f
(4) b = c + e
(5) 4b = 4c + f
a = 1 değeri verilirse
c = 1/2
d = 1/2
3 ve 4 nolu eşitliklerden
c + e = e + f veya c = f = 1/2 olarak bulunabilir.
5 nolu eşitlikte b ve c değerleri yerlerine konursa
4b = 4x1/2 + 1/2 veya b = 5/8 olarak belirlenebilir.
4 nolu eşitlikten
5/8 = 1/2 + e
e = 1/8

KI + 5/8 H2SO4 ¾¾® 1/2 K2SO4 + 1/2 I2 + 1/8 H2S + 1/2 H2O

8KI + 5H2SO4 ¾¾® 4K2SO4 + 4I2 + H2S + 4H2O

olarak denklemin katsayıları belirlenebilir.
c. Elektron Alış-Verişinin olduğu Reaksiyon Denklemlerinin Denkleştirilmesi
Elektron alış verişinin olduğu reaksiyon denklemleri denkleştirilirken öncelikle alınan verilen elektron sayıları denkleştirilir (yük dengesi sağlanmış olur.). Daha sonra diğer türlerin katsayıları belirlenir. Aşağıdaki örnek üzerinde bu tür bir reaksiyonun nasıl denkleştirileceğini görelim.

_________________________________

katsayılar yerine konulşduktan sonra kütle dengesi kontrol edildikten sonra denklem denkleştirilmiş olur.

kfgghgdd