Cildi temiz, cilt görünüşü nazik tutmaya, kırışıklıklardan korunmaya çalışmak tabiî çabadır. Bu sonuca yüz sağlık bilgisi ve bakımı ile ulaşılabilir. Bunun için, doğru beslenmenin, mide ve bağırsağın çalışmasına dikkat etmenin, alkollü içki içmemenin, yağlı etler kullanmamanın, yemeğe katılan acı baharatları ve çeşitli çabuk uyarıcı besinleri (özellikle kahve) az kullanmanın, bol vitaminli yemek yemenin, zamanında dinlenmenin önemi büyüktür.

Yüz cildine sağlık bilgisi yoluyla bakım yapma, onu çeşitli hastalıklardan korur ve cildin zamanından önce yaşlı görünmesini önler. İnsan cildi, organizmanın genci yapısı, yıl mevsimi, iklim etkileri, çalışma ve hayat şartlarına tâbidir ve onun bakımı da bu özelliklere bağlıdır.

Tozlu iş mekânlarında çalışanların, iş sonrası yüzünü yu*muşak havlu ile iyice silerek, "badem sütü", "kadife kremi" gibi sıvı kremleri kullanması uygundur. Açık mekânlarda, güneşli, rüzgârlı havalarda bulunanlar, geniş kenarlı şapka giyerek veya beyaz örtü takarak güneşten ve tozdan koruyucu gözlük takarak, dışarı çıkmadan önce yüze ve ele güneşten koruyucu kremler sürmelidir. Normal yüze de sözünü ettiğimiz hijyen kuralı uygulanmalıdır

Yüz kuru ciltli ise: 1. Tuzlu sudan, 2. Soğuk (ayaz, soğuk rüzgâr vb.) etkisinden, 3. Yüzü yarı kurulamaktan, 4. Sabunu sık kullanmaktan kaçınmak gerekir. Bu ters etkilerin hepsi, cildin kurumasına ve çatlamasına yol açar.

Kuru ciltli yüz, sadece yatmadan önce bir kere yıkanmalıdır. Sabahleyin sabunlanarak yıkandığında, geceleyin ciltte salgılanan yağlar gider ve sıcak soğuğa, rüzgâra karşı hassas olur. Eğer cilt kuru ise, kaynatılan suyla, oda sıcaklığında, sabun kullanılmadan yıkanması yararlıdır. Eğer kaynatılmış su bulunmazsa, onun yumuşaması için, l litre suya l çay kaşığı karbonat veya ½ çay kaşığı boraks katılabilir.

Bazı ciltlerin sık yıkanması iyi değildir. Böyle durumlarda günde iki kez "kadife krem" ya da "badem sütü" adlı kremleri kullanmak veya bitki yağlarına batırılmış bir pamuğu cilde sürerek, sonra kuru gazlı bez veya kuru pamuk ile cildi silmek lâzımdır. Bu durumda cilt, daha iyi temizlenir ve yüzde çok az miktarda yağ tabakası kalır. Yatmadan önce şeftali, badem ve ceviz yağının yüze sürülmesi de yararlıdır.

Eğer cilt aşın kuru olup, çatlama meydana gelirse, o zaman haftada 2-3, hattâ daha çok kez yumuşatıcı maske uygulamak gerekir (l yumurta sarısına l çay kaşığı bal katılarak hazırlanır) veya yağlı krem fazla sürülür

Cildi yumuşatmak için baldan hazırlanan şu maske kullanılır: Yumurtanın sarısını ezip, ona l çay kaşığı bal ve o kadar da gliserin eklenir veya l çay kaşığı bala l yemek kaşığı mısır kavutu karıştırılır. Bu karışımlar yüze ince tabaka şeklinde sürülerek, 10-15 dakika bekletilir, sonra ılık su ile yıkayıp, biraz pudra sürmek gerekir.

Eşit ölçülerdeki bal ile kaymak, yumurta şansı ile karıştırılarak da yüze uygulanabilir. Onu uyguladıktan 15-20 dakika sonra, yüzü ılık su ile yıkamak lâzımdır; pudra da sürülebilir.

Petrol tasfiyesinden alınan mineral yağlar, meselâ vazelin, kozmetik amaçlar için yararsızdır; gliserin de öyledir, suyu fazla emerek cildin kurumasına yol açar. Yıkanmak için, suya %5 ölçüsünde gliserin katılabilir. Kuru cilde kozmetik amaçla kullanılan alkoller (kolonya, parfüm) ve çeşitli bitkilerin alkollü tentürleri uygulanmamalıdır. Cildi daha beter kuruttuğundan dolayı, pudranın fazla kullanılmasını sınırlamak gerekir. Pirinç veya mısır pudrasının kurutucu etkisi azdır; güzel pudralardandır.

Cilt kuru iken rejimin önemi büyüktür. Bu durumda yağ, karbonhidrat, vitamin, özellikle A vitamini bakımından zengin (balık yağı, süt, yumurta, havuç nektarı) yemekler, sebzeler, meyveler tavsiye edilir. Mide ve bağırsak salgısının zayıflığında, kabızlık durumlarında, iç sürdürücü besinler kullanılır: Yatmadan önce 2-3 tablet ışgın (0,5) veya sabahleyin birazcık suya 1-2 çay kaşığı kükürtlü magnezyum asidi ekleyip, içilebilir. Özellikle, kuru rüzgârlı, soğuk günlerde dışarı çıkmamaya, ılık ve sıcak havalı günlerde ise, dışarıda fazla bulunmaya özen gösterilmelidir.

Yağlı cilt ile kuru cildin iyi bakımlarının sonuçları fark edilir derecede büyüktür. Cilt yağlılığını aza indirmek için, ilk olarak sıcak su ile sabunlayarak yıkamak lâzımdır. Sabun, yağı eritir; cildi fazla gereksiz maddelerden arındırır; cilt bezlerinin çıktığı gözenekleri açar. Sıcak su ise, ciltteki kan dolaşımını hızlandırmanın yanı sıra onun çabuk temizlenmesine ve yağsız olmasına yardım eder. Sıcak sudan dolayı gitgide genişleyen kan damadan, yıkandıktan sonra tekrar çekilir. Bu sürede yağ salgılanması da az olur. Fakat sabun ile suyun fazla kullanılması da yararlı değildir, mümkün olduğu kadar potası az, bebek sabunu veya vazelin ya da bornotimol gibi yumuşak sabunlar ile yıkanmak iyidir.

Cildi yağından arındırıp, gözeneklerini temizleyip, onların kasılması için günde bir iki kez % ½ nışadır alkolünün eritmesi ile silmek gerekir ya da l çay kaşığı şapa ½ bardak votka veya l bardağın üçte biri kadar parfüm, ½ çay kaşığı gliserin karışımını kullanmak yararlıdır. Bu, her evde kolaylıkla yapılabilir.

Sivilceli cilde yağlı kremler, çeşitli yağlar sürülmez. Yüzü sabunlayarak (bor, bornotimol, karbolik bebek sabunları ile) yıkamak daha iyidir. Sabunu sıcak suyla iyice köpürterek önce yüzü bir-iki dakika ovalamak, sonra ilk önce sıcak, arkasından soğuk su ile durulamak lâzım. Bunun dışında, her gün iki kez karbonat veya boraks eritmesi katılmış su ile (0,5 bardak suya l çay kaşığı) cildi temizlemek gerekir.

Evde hazırlanabilen salatalık tentürü de kullanılabilir; salata*lığın üstüne votka koyulup, biraz bekletildikten sonra, küçük parçalar hâlinde doğranır; sonra votkanın içinde altı güne kadar bekletilir. Bu süre geçince süzülerek, yüzü temizlemek için kullanılır.

Ayda l-2 kez buhar banyosu (buğulama) uygulaması tavsiye edilir. Bunun için, çukur tabağa kaynar su koyup, yüzü onun buğusuna tutarak, havlu veya örtü ile örtmek lâzımdır. Sonra yüzdeki teri havlu ile yavaşça silmek gerekir.

Bunların dışında, doktorların tavsiyesi ile ilâç da kullanılabilir. Onların biri C vitaminidir. Onu 0,5 gramdan günde 3 kez l0 gün süreyle içmek lâzımdır; sonra ara verip, tekrar l0 gün içilir. Bu yılda 3-5 kez tekrarlanabilir

A vitamininin de yararı büyüktür. Onu konsantre şeklinde 10-15 damla olarak, günde iki kez bir ay süre içmek lâzımdır (yılda 3-4 kez tekrarlanabilir). Mide hastalığında, iki hafta süresince, günde iki kez 0,5 gr. kükürt veya bira mayasını (tablet şeklinde ise l ay boyu, günde üç kez birer tablet, sıvı ise ½ günde iki kez) içmek yararlıdır.

Deri altındaki bezlerin yağı sindirmekte zayıf çalışmasının, yüz cildi ile yüz kaslarının sıkılığının gevşemesinin neticesinde yüzün pürüzsüzlüğü kaybolup, kırışıklıklar çoğalmaya başlar. Temizlik ve özenli bakım, cildin erken yaşlanmamasının temel çaresidir.

Kırışıklıklara her çeşit yaştaki insanlarda, bazen gençlerde bile rastlanabilir. Bu da ilk olarak alını kırıştırmak, gözleri kısmak gibi çeşitli alışkanlıklardan kaynaklanır. Uyurken başın yanlış yerleştirilmesinden dolayı da zamanından erken kırışık oluşabilir. İnsanların çoğu yüksek yastıkta uyumayı sever; bu durumda baş göğüse doğru eğilir; çenede ve boyunda kırışıklıklar ortaya çıkar. Yüzü sık yıkayıp, çok fazla pudra kullanmak da kırışıklıklara sebep olabilir

Yüzde kırışıklık, oluştuktan sonra bakım yapma fikri doğru değildir. Kırışıklığı gidermektense, onun için tedbir almaya çalışmak daha kolaydır. Alında, boyunda, ağız çevresinde kırışıklıklar oluşmaya başladığında yüz bakımına başlamak lâzımdır. Bu durumda, sıcak kompresin önemi mühimdir. Bunun için havlu veya mendili, eni 20-25 cm. olacak şekilde katlayıp, sıcak suya batırarak sıkmak gerekir; sonra ağız ile burun açık kalacak şekilde yüz örtülür; 2-3 dakika bekletilir. Sonra yüz silinip, soğuk su ile yıkanmalıdır

Yüzü tuzlu suyla yıkamanın da (l bardak suya 0,5 çay kaşığı tuz) yararı büyüktür. Uyumadan önce yüze çocuk kremi sürmek de lâzımdır. Yüze yağlı kremler sürüldükten sonra, kremin şekli bozulmayacak şekilde geniş gazlı bez ile 2-3 kat sarılır. Yüze krem sürülmeden dışarı çıkılmaz.

Cilt gevşeyip, erken kırışmaması için, yüze vurarak masaj yapılması tavsiye edilir; kan dolaşımını hızlandırır. Bunun için, dört parmağı birleştirip, ucunu bir seviyeye getirip, sağ el ile sağ yanağa, sol el ile de sol yanağa vurmak gerekir

Gözün alt kısımlarına da orta parmak, yüzük parmağı, serçe parmağı uçları ile sırayla vururlar. Çeneye sol elin tersi ile sağdan sola, sonra sağ kolun tersi ile soldan sağa doğru vurmak gerekir. İkinci çene oluştuğunda havlu veya mendil ile vurmak iyidir. Bunun için havlunun ortasını ıslatıp, iki kenarından tutarak, yavaşça vurmak yararlıdır. Bu hareket birkaç defa tekrarlanır. Kendi kendine masaj yapmayı her zaman uygulamak lâzımdır

Maske yapma da yüze en iyi yararı sağlar. Kırışık oluşmaz. Maskeyi değişik şekillerde hazırlayabilirsiniz:

• ½ çay kaşığı bal ile l çay kaşığı gliserinle ezilen yumurta sarısı karıştırılır.

• 20-25 gr. maya, süt veya bitki yağına katılarak, kaymak gibi koyulaşana kadar karıştırılır.

• 25 gr. maya suya katılıp, kaymak gibi koyulaşana kadar karıştırılır.

• İyice çırpılmış yumurta akına veya sarısına l çay kaşığı bal ve l yemek kaşığı mısır kavutu karıştırılır

• Siyah buğday unundan maya yapılır.

Sadece yumurtanın akından veya sarısından da maske yapılabilir. Maske genelde 15-20 dakika bekletilir; maya karışımlı maskeler dışındaki maskeler ise, uykudan önce uygulanır ve sabahleyin yıkanır.

Boyun kırışıp, ikinci çene oluşup, cilt gevşemeye başladı*ğında, o bölgelere her gün bir-iki kez, el sırtı veya tuzlu su ile ıslatılmış (15 bardak suya l çay kaşığı tuz) havlu ile vurularak masaj yapılır.

Kırışık oluşmaya başlayan bölgeye, l çay kaşığı badem çekirdeğinin kepeğine, aynı miktarda su ile gliserin katılan karışımı sürmek lâzımdır. Bu karışım iyice çırpılıp, kırışık oluşan yerlere uygulanır ve yarım saatten bir saate kadar bekletilir. Sonra yüz ılık suyla yıkanıp, krem sürülür.

İlkbahar ve yaz aylarında bazı insanlarda çil oluşur. Onu "Bahar", "Metamorfoza", "Çistotel", "Güzellik" adlı kremler ile yok etmek mümkündür. Böbrek hastalığından, hamilelikten kaynaklanan çil oluşmasında ve emziren kadınlarda bu kremler kullanılmamalıdır. Çünkü bu kremlerde civa bulunmaktadır. Bazı bayanlar çilleri yok etmek için kremle iyotu karıştırarak sürerler, ama bu fayda etmez. Ne olursa olsun, kreme iyot katarak kul*lanmak iyi değildir. İyot, cildi yakar ve yüzde kalıcı iz bırakır

Yavaş beyazlatıcı krem olarak, 2 çay kaşığı salatalık suyuna 30 gr. besleyici krem katılmış, özel yapımlı krem kullanılabilir. Bu krem, ağzı iyi kapatılan siyah renkli cam kavanoza koyulup, karanlık mekânlarda saklanmalıdır. Bu kremi herkes hazırlayabilir

Yüzü beyazlatmak için, ev şartlarında, yüz yoğurt ile yıkana*bilir veya çilekten, frenk. çileğinden, rendelenmiş salatalıklardan hazırlanmış maskeler kullanılabilir. Maske uygulandıktan 30-40 dakika sonra, yüz ılık suyla yıkanıp, besleyici krem sürülür

Yatmadan önce, yüze taze salatalık, domates, çiğ patates, sebzeler, soğanın suyu ve bir dilim limon sirke ile birlikte karıştırılıp, sürülebilir. Köpükleşinceye kadar çırpılan yumurta akına l limon suyu, 4 gr. gliserin ve 100 gr. votka katılarak hazırlanan özel bileşim, yüz için yararlıdır.

Yukarıda belirtilenlerin hepsi çili yok etmek için değil, ondan korunmak için kullanılır. Eğer bu çabaların hiçbiri yararlı olmayıp, tam tersine çil oluşma çoğalırsa, doktorun tavsiyesi olmadan, başka çabuk etki edici kremler veya losyonlar hazırlayıp, yüze uygulamak iyî değildir. Çünkü yüzde iz kalabilir.

Yüzü beyazlatıcı kremi ilkbahardan sonbahar bitene kadar uygulamak lâzımdır. İlkbaharda ve yazın, güneşten koruyucu krem ve pudralar kullanmak gerekir

Güneşten koruyucu krem ve pudralar, maskelerin etkisi, sadece 3-4 saat geçerlidir. Bu sebepten dolayı, bunları günde birkaç kere uygulamak gerekir.

Kaş ile kirpik, yüzün güzellik unsurlarıdır. Kirpikler gözü rüzgâr ve tozdan korur. Kirpiği korumak için, göz köşelerini temiz tutmak lâzımdır. Gözü el ile silmek yanlıştır; bu sebeple göz kızarır ve bazen hastalık meydana gelebilir. Papatyanın kurutulmuş çiçeğini kaynatıp, süzülmüş suyu ile gözü yıkamak yararlıdır (2 çay kaşığı papatya çiçeği l bardak sıcak suya katılıp, kaynatılır). Göz kızarıklığı veya hastalığı ortaya çıkınca, bu suya batırılmış pamuk veya bez parçası göze koyulmalıdır

Kaş dökülmesini engellemek için 30 gr. hintyağı, 15 gr. ayçiçek yağı, 5 gr. kafur yağının karışımı sürülebilir.

Kadınların kaş şekillerini değiştirip, boyadıkları çok bilinir. Fakat simsiyah boyanan kaş ile kirpik, yüze yapmacık renk verip, tabiîliğini kaybetmesine yol açar. Kaşı özel kalemlerle boyamak lâzımdır. Şekil vermek için ise, fazla bölgelerini özel cımbızla almak gerekir; jilet ile alınırsa, kıllar sert olarak çıkar.