Robot kelimesi, Çek dilinde "zorla çalıştırılan işçi" anlamına gelen “robota” sözcüğünden türetilmiş. Çek yazar Karel Čapek 1920 yılında yazdığı R.U.R. (Rossum's Universal Robots) isimli bilim-kurgu türündeki tiyatro oyununda, ağır işlerde çalıştırılmak üzere bir fabrikada üretilen insana benzer makine işçilere, kardeşi Josef Čapek’in önerisi doğrultusunda “robot” ismini vermiş. “Kendi başına çalışabilen/davranabilen” anlamında kullanılan “automaton” sözcüğü ile aynı anlamda olmasına karşın automaton’dan daha çok robot sözcüğünün kullanılması tercih ediliyor. Ayrıca kendi başına çalışanların yanı sıra “uzaktan kontrol edilebilen” robot türleri de bu aile içinde kabul ediliyor.
Robotları konu olarak alan, robotların tasarımı, üretimi ve uygulamaları ile ilgilenen bilim ve teknoloji alanına “Robotik” ya da “Robotbilim” adı veriliyor. Robotbilim; elektronik, mekanik ve yazılım bilgisini gerektiren bir alan. “Robotik (Robotics)” sözcüğü ise ilk kez Isaac Asimov tarafından yazılan “Runaround” isimli bilim-kurgu türündeki kısa öyküde kullanılmış (1941).
Bir nesnenin robot olarak adlandırılabilmesi için hangi özellikleri taşıması gerektiği halen tartışılan bir konu olmakla birlikte genel olarak aşağıdaki özelliklerden birkaçına sahip olması bekleniyor:
- İnsan eliyle “yapay” olarak yaratılmış olması,
- Bulunduğu ortamı “hissedebilmesi”,
- Bulunduğu ortamda yer alan şeyleri işletebilmesi ya da işleyebilmesi,
- Belli ölçüde “akıl” taşıması (yapay zeka) ya da ortama bağlı olarak mevcut seçenekler arasından seçim yapabilmesi ya da otomatik kontrollu olarak veya önceden programlanmış sıralamada bazı işleri yapabilmesi,
- Programlanabilir olması,
- Bir ya da daha çok eksende dönebilmesi ya da hareket edebilmesi,
- (İnsana göre) daha ustaca koordine edilmiş hareketler yapabilmesi,
- Yapılma niyetini yansıtması ya da temsil etmesi (davranışlarını insana benzetme, insan biçimli yapma gibi)
> Zihinsel temsil: “Kara şimşek” ismiyle televizyonlarımızda gösterilen dizi filmdeki “akıllı araba KITT” zihinsel temsil yaklaşımına örnek olarak verilebilir. Bu otomobil, biçimi insana benzemese de insan gibi düşünüyor, konuşuyor hatta insansı tepkiler (kıskançlık, kibir, v.b.) gösteriyordu.
> Fiziksel temsil: Robotun fiziksel olarak insana ya da bir başka canlıya benzetilmesi yaklaşımıdır. Honda’nın insansı robotu ASIMO ve Sony’nin köpek robotu AIBO fiziksel temsile örnek olarak verilebilir.
Asimo ile ilgili kısa bir gösteri filmini bu sayfada izleyebilirsiniz
Bu video ise, robotların hareket yeteneklerinin ne derce geliştiği konusundaki güzel örneklerden biri.
Yazılım dünyasında “ajan” işlevi gören programlara da başlangıçta robot denmekle birlikte daha sonra bu sözcük “bot”a dönüştü.
Robotların ilk kez kullanıma girdiği ve en yaygın olarak kullanıldığı alan imalat sanayii. Hız, yüksek hassasiyet ya da güç gerektiren işlerin yanı sıra, insan sağlığı açısından uygun olmayan ortamlarda gerçekleştirilen işlemler için robotlar, General Motors firmasında başlamak üzere 1961 yılından bu yana sanayide kullanılıyor. Sanayi robotları ile ilgili terimlerin tariflerini kapsayan ISO-8373 standardı sanayi robotlarını mekanik yapısına ve kontrol yöntemine göre sınıflandırıyor. Dizgi, noktasal lehim/kaynak, pres döküm, demir işleme, püskürtme boyama, v.b. işlemlerde kullanılan robotların yanı sıra hareketli simülatörlerde kullanılan ve 6 eksende hareket sağlayan robotlar da bu standart kapsamında sınıflandırılmış.

Ancak günümüzde robot teknolojisi denizaltı ve uzay araştırmalarından tıbbi operasyonlara, arama-kurtarmadan savunmaya, eğitimden eğlenceye kadar hemen her alanda yaygın olarak kullanılıyor. Ortak yaklaşım robotları daha akıllı ve gelişmiş hale getirerek olabilecek her alanda bu teknolojinin kullanımını sağlamak. İşte bazı örnekler:
Tıp alanında robotlar: Tıp alanında robotlar tanıya yardımcı olacak şekilde tıbbi görüntüleme, analiz ya da uzaktan komutayla ameliyet yapabilme amacıyla kullanılıyor. Kalp hastalıklarında, üroloji, genel cerrahi ve kadın doğum gibi dallarda rahatlıkla robotik cerrahiden yararlanılabiliyor. Ameliyatın robot yardımıyla küçük kesilerle yapılabilmesi hem yüksek maliyetleri düşürüyor hem de hastanın iyileşme sürecini hızlandırıyor. Bu uygulamaların (telemedicine) geliştirilerek gelecekte insanlı uzay araştırmalarında dünya dışında gerçekleştirilecek tıbbi müdahalelerde de kullanılması planlanıyor. Tıbbi görüntüleme; tanıyı hızlandırma ve doğruluğunu artırma konusunda robotların kullanımında en uç örneklerden biri de “Hap robotlar”. Sindirim sisteminde seyahat edebilen hap büyüklüğündeki endoskopi robotları tümörlerde test yapabiliyor, elde ettikleri verileri bilgisayara gönderebiliyor ve minyatür video kameralarıyla onbinlerce görüntü çekebiliyor. Doğrudan damarların içine şırınga edilebilecek nano-robotlar üzerindeki araştırma-geliştirme çalışmaları da bütün hızıyla sürüyor. 5-10 yıl içinde insanın gen yapısına göre “kişiye özel” robot nano ilaçlar üretilerek kullanıma sunulacak. Robotların tıbbi alanda kullanımında diğer bir uygulama yapay uzuvlar (biyonik kol-bacak) ya da araçlar. Tekerlekli sandalyeye bağlı yaşaması gereken kişilere, tekerlekli sandalyelerle ulaşılamayan hareket serbestisine (merdiven çıkmak-inmek, yüksek bir yere uzanmak; dağda, bayırda, kumsalda yürümek gibi) robot teknolojisiyle ulaşılmasına yönelik çalışmalar da sürüyor. Yürüyen koltuk bu amaçla yapılan çalışmalara örnek olarak verilebilir. Japonya Waseda Üniversitesindeki araştırmacılar tarafından 12 hidrolik pistonu kullanarak bir insanı dengeli bir şekilde taşıyabilecek ayaklı koltuk geliştirilmiş.

Günlük yaşamda robotlar: Güney Kore'de geliştirilen "bakıcı robot Irobi" evde çocuklara arkadaşlık ve bakıcılık yapabiliyor. 40'tan fazla yüz ifadesi ile çocuklarla sıcak bir iletişim kurabilen Irobi çocuklarla oyun oynuyor, şarkı söylüyor, belleğine kaydedilmiş masalları anlatıyor, İngilizce öğretiyor. Ayrıca üzerindeki kamera sayesinde aileler internet üzerinden diğer yakınlarıyla video konferans yapabiliyorlar; anne-babalar çocuklarının evde ne yaptığını izleyebiliyorlar, hatta evin güvenlik durumunu kontrol edebiliyorlar. Yine Güney Kore’de geliştirilen temizlik robotu “Iclebo evin içinde kendi kendine dolaşarak tozları emiyor. Hobi amaçlı robot yapımı da dünyada çok yaygın. Özellikle Lego firmasının “Mindstorms robot kiti hobi olarak robotlarla ilgilenenlere hızlı başlama ve tüm dünya üzerine yayılmış, 7’den-70’e her yaştan insanın yer aldığı robot meraklısı topluluğun parçası olma olanağı veriyor.
Araştırma alanında robotlar: Denizaltı ya da uzay gibi insan yaşamasına elverişli olmayan yerlerde gerçekleştirilen araştırmaların büyük bölümünde robotlar kullanılıyor. Uzay araştırmalarında kullanılan robotlara örnek olarak ABD NASA tarafından Mars’ta inceleme yapmak üzere gönderilen “rover”lar verilebilir. Çevre koşullarını ve toprağı analiz edebilen, Mars yörüngesindeki uydularla haberleşerek çektikleri resimlerle topladıkları verileri bu uydular üzerinden dünyaya gönderebilen bu robotlar 1997 yılından bu yana Mars’ta kullanılıyor. Ayrıca uzay araçları üzerine yerleştirilen robot kollarla hem araç üzerinde dışarıdan bazı işlemleri yaptırmak hem de uzayda çalışacak olan astronotları tutmak ve belli konumlara taşımak mümkün oluyor. Denizaltında özellikle çok derin ya da insan girmesine olanak tanımayan boyutlardaki sualtı oluşumlarında sismik, biyolojik ya da jeolojik araştırmaların yapılmasında da çok uzun yıllardır robot teknolojisinden yararlanılıyor.



Arama-kurtarma robotları : Deprem gibi doğal afetler sonrasında göcük altında kalanların yerinin ve durumunun tespit edilmesi, bu kişilere ulaşılması için uygun yöntemin belirlenmesi amacıyla kullanılan robotların yanı sıra madenlerde grizu patlamaları sonrası kullanılan robotlar da arama-kurtarma amaçlı robotlar sınıfına giriyor. Ayrıca mayın ya da diğer patlayıcı maddelerin tespit ve imhasında ya da NBC (Nükleer, Biyolojik, Kimyasal) olarak kirlenmiş bölgelerde sürdürülen arama-kurtarma amaçlı operasyonlarda da artık robotlar kullanılıyor.
Askeri alanda robotlar: Muharebe ortamında üzerine keşif-gözetleme ve/veya silah sistemleri yerleştirilmiş platformlar da gün geçtikçe yaygın biçimde kullanılıyor. Bir kısmı doğadaki bazı canlılardan esinlenerek geliştirilmekte olan bu tür robotlara verilebilecek en yakın örnek İHA (İnsansız Hava Araçları). Halen gerek askeri uygulamalarda gerekse orman yangınları v.b. sivil uygulamalarda istihbarat toplama, keşif ve gözetleme amacıyla kullanılan İHA’lar gün geçtikçe küçültülmekte. Hedef arı-sinek büyüklüğünde uçan robotlardan oluşan filolara ulaşmak. Ayrıca NBC (Nükleer, Biyolojik, Kimyasal) olarak kirlenmiş bölgelerde gerçekleştirilecek askeri operasyonlarda da robotların kullanımı planlanıyor. Askeri alanda robot kullanımına verilebilecek diğer bir örnek Güney Kore'nin yeni silahı. Güney Kore, kuzeyle güneyi ayıran askerden arındırılmış bölgede 6 bacaklı, silahlı robotlar kullanmayı planlıyor. Engebeli arazide görev yapabileceği belirtilen robotlar üzerlerine yerleştirilecek silahlarla uzaktan kumandalı olarak çarpışmaya da katılabilecekler.

Türkiye’de Robotik
Türkiye’de de özellikle üniversitelerde robot teknolojilerine yoğun ilgi gösteriliyor. Pek çok üniversitenin robot klübü ya da robot toplulukları var:
Bu topluluklarca donanımı/yazılımı geliştirilen robotlar gerek ulusal gerekse uluslararası robot yarışmalarına katılıyorlar. Her yıl şubat-nisan ayları arasında robot meraklıları açısından yoğun bir dönem yaşanıyor. Örneğin bu yıl:
Robotik alanında üniversitelerimizde yapılan çalışmalara örnek olarak aşağıdakiler verilebilir :
Dünya’da Robotik

Dünya’da başta üniversiteler olmak üzere çeşitli kurum ve kuruluşların çatısı altında sürdürülen çok sayıda araştırma-geliştirme çalışması var. Bazı örnekler şunlar:
Dünyada da robotlar için düzenlenen çok sayıda yarışma var. Bu yıl düzenlenecek olanlardan bazıları şunlar :
  • Robotlardan oluşan futbol takımlarının yarışacağı dünya kupası 12. FIRA (Federation of International Robosoccer Association) RoboWorld Cup ise 14-17 Haziran 2007’de ABD’de San Francisco’da düzenlenecek. http://www.fira.net/
  • RoboCup 2007, robotlardan oluşan futbol takımları arasında yapılan diğer bir turnuva. Bu yıl 1-10 Temmuz 2007 tarihleri arasında Atlanta’da düzenlenecek: http://www.robocup.org/
  • RoboGames, Robot Olimpiyatları 15-17 Haziran 2007 tarihleri arasında gerçekleştirilecek. http://www.robogames.net/index.php
  • ABD’nin Savunma İleri Araştırma Projeleri Ajansı DARPA (Defense Advanced Research Projects Agency) bu yıl 3 Kasım 2007’de DARPA Grand Challenge 2007 yarışmasının 3.sünü düzenliyor.
  • FIRST (For Inspiration and Recognition of Science and Technology) de kurulduğu çeşitli yaş grupları için Robotik Turnuvaları düzenliyor: http://www.usfirst.org/
  • 2002 yılından bu yana düzenlenen Robot Güreş Ligi (Robot Fighting League -RFL) bu yıl da düzenlenecek: http://botleague.net/
  • Uluslararası Elektrik Elektronik Mühendisliği Derneği IEEE’nin çeşitli bölümleri de robot yarışmaları düzenliyor: http://www.ewh.ieee.org/reg/9/robotica/ , http://www.ieee.utwente.nl/robotics/
  • Uluslararası Robot Olimpiyat Komitesi’nin (International Robot Olympiad Committee) sitesinden http://iroc.org/
İlgilenenler aşağıdaki adreslerde dünyadaki ve ülkemizdeki çalışmalarla ilgili daha fazla bilgiye erişebilirler:
Aşağıdaki bağlantılardan, robotik konusunda TÜBİTAK Bilim ve Teknik Dergisi'nin "Yeni Ufuklara" ekinde yayınlanmış bilgilere erişebilirsiniz: